A couple of Burmese usages

အေႏၲဝါသိကနဲ႔ လက္ဦးဆရာ

ပုဂၢိဳလ္ေရးအရ ေျပာခ်င္တာ မဟုတ္တဲ့အတြက္ ဘယ္သူ၊ ဘယ္ေနရာမွာ ေျပာလိုက္တယ္ဆိုတာကို အတိအက် ေျပာႏိုင္ေပမယ့္ ေျပာမေနေတာ့ပါဘူး။

ႏႈတ္တစ္ရာ၊ စာတစ္လံုးလို႔သာ အဆိုရွိေပမယ့္ ကေန႔ကာလမွာ စာဖတ္သူ အင္အားက သိသိသာသာႀကီးကို ေလ်ာ့နည္း က်ဆင္းေနတာမို႔ စာထဲမွာဆိုရင္ေတာင္ သည္ေလာက္ မေထာင္းသာဘူး။ အခုဟာက စာထဲမွာ မဟုတ္ဘဲ စာထက္ အမ်ားႀကီး ပိုမို ထိေရာက္တဲ့ မီဒီယမ္ တစ္ခုမွာ ပရိသတ္ အတန္အသင့္ ရွိ႐ံုမက အသက္အရ၊ ဝါအရ အထိုက္အေလ်ာက္ ဩဇာရွိသူ၊ ထင္ေပၚသူတစ္ဦးက အမွတ္မထင္ ေျပာလိုက္တဲ့ အသံုးအႏႈန္းအလြဲမို႔ အမ်ားျပည္သူ အမွတ္မွားမွာ စိုးလို႔ ေျပာရေတာ့မွာ ျဖစ္ပါတယ္။

အမွန္ေတာ့ သူ တမင္ကလာ မွားလိုက္တာလည္း ဟုတ္ဟန္မတူဘူး။ သူကိုယ္တိုင္က သည္အသံုးအႏႈန္းကို ၾကားဖူးနားဝနဲ႔ မွန္းဆ သံုးႏႈန္းလိုက္တာ ျဖစ္ေနပါတယ္။
မွားမယ္ဆိုလည္း မွားထိုက္တယ္။ မွားထိုက္ဆို အဲဒီ့ ေဝါဟာရက ပါဠိေဝါဟာရ ျဖစ္ေနေပတာကိုး။ ပါဠိ ေဝါဟာရဆိုတာ ကြ်န္ေတာ္တို႔ေတြနဲ႔ သိပ္ယဥ္ပါးတာလည္း မဟုတ္ဘူးေလ။ ဘုရားစာထဲမွာသာ ပါဠိကို ရြတ္ဖူးၾကတာက ခပ္မ်ားမ်ားရယ္။ ေန႔စဥ္သံုး ေဝါဟာရေတြထဲ ပါတဲ့ ပါဠိဆိုလည္း သည္လိုပဲ အလြဲလြဲ အေခ်ာ္ေခ်ာ္ ျဖစ္ေနတတ္ပါတယ္။  အထင္ရွားဆံုးကေတာ့ ကြ်န္ေတာ္ မၾကာခဏ ေထာက္ျပေလ့ရွိတဲ့ “မုတ မပါ လကၤာ မေခ်ာ”ပဲ ျဖစ္ပါတယ္။ “မုတ”ဆိုတဲ့ ပါဠိေဝါဟာရနဲ႔ မယဥ္ပါးေတာ့ စိတ္ထဲမယ္ အဲဒါကို ကိုယ္ၾကားေနက်၊ ေျပာေနက် “မုသား”လို႔ ထင္ၿပီး “မုသား မပါ လကၤာမေခ်ာ”ဆိုၿပီး က်ိတ္ေနၾကတဲ့ ေရႊျမန္မာေတြ နည္းမွတ္လို႔ဗ်ာ။

အခုလည္း အဲသလိုပါပဲ။ “အေႏၲဝါသိက”ဆိုတဲ့ စကားလံုးကို “ဆရာ”နဲ႔ တြဲသံုးခ်လိုက္တဲ့ မဟာအမွားႀကီးပါ။ ကြ်န္ေတာ္လည္း သိလွ တတ္လွလို႔ေတာ့ မဟုတ္ပါဘူး။ ကြ်န္ေတာ္နဲ႔ ပါဠိနဲ႔လည္း အေတာ္ေလးေတာ့ ေဝးပါတယ္။ သို႔ေပမယ့္ ကြ်န္ေတာ္ ငယ္ငယ္က ဖတ္ဖူးထားခဲ့တဲ့စာအရ သည္အသံုးအႏႈန္းက ဆရာ တပည့္ ဆက္ဆံေရးကို ေျပာတာ မွန္ေပမယ့္ ဆရာအတြက္ သံုးတဲ့ စကားမဟုတ္ဘဲ တပည့္အတြက္ သံုးရတဲ့စကားဆိုတာကိုေတာ့ ေခါင္းထဲမွာ စြဲစြဲျမဲျမဲ မွတ္မိေနပါတယ္။ ဘယ္သူ ေရးခဲ့တယ္ ဆိုတာေတာ့ မမွတ္မိဘူးေပါ့ခင္ဗ်ာ။

အခုက်ေတာ့ ကြ်န္ေတာ့္ထက္ အသက္ႀကီးတဲ့ ပုဂၢိဳလ္တစ္ေယာက္က စာဖတ္ပရိသတ္ထက္ မ်ားျပားတဲ့ ပရိသတ္ အံုနဲ႔က်င္းနဲ႔ အားေပးၾကတဲ့ မီဒီယမ္တစ္ခုေပၚမွာ “အေႏၲဝါသိက ဆရာ”ဆိုတဲ့ စကားလံုးႀကီး သံုးခ်လိုက္ေတာ့ မ်က္လံုးျပဴးသြားရပါတယ္။ ဟား… ကိုယ့္ဆရာေတာ့ အလြဲ ႀကီး လြဲၿပီေပါ့။

ေသခ်ာေအာင္ သာသနာေရး ဦးစီးဌာနက ထုတ္ေဝထားတဲ့ ဦး ဟုတ္စိန္ရဲ႕ “ပဒတၳ မၪၨဴသာ ပါဠိ-ျမန္မာ အဘိဓာန္”ကို လွပ္ၾကည့္ေတာ့ စာမ်က္ႏွာ ၈၂ ရဲ႕ ပထမေကာ္လံ ေအာက္နားေလးမွာ ေအာက္ပါအတိုင္း အတိအက် ေတြ႕ရပါတယ္။

အေႏၲ-ဝါသိက (ပ) အတြင္းေန တပည့္။ နိႆယဥ္းယူ၍ အတြင္း၌ ေနေသာ တပည့္”တဲ့။

အဲဒီ့ေအာက္က ကပ္လ်က္ တည္ပုဒ္က က်ျပန္ေတာ့ “အေႏၲဝါသီ [အေႏၲဝါသိန္] (ပ) တပည့္”လို႔ ေရးထားျပန္ပါတယ္။

သည္မွာတင္ ရွင္းပါတယ္။ တပည့္အရင္းအခ်ာ၊ လက္ရင္းတပည့္ကို “အေႏၲဝါသိက”လို႔ ေျပာပါတယ္။ ဆရာကို ေျပာတာ မဟုတ္ပါဘူး။ အဲဒါကိုမွ “အေႏၲဝါသိက ဆရာ”လို႔ သံုးလိုက္မယ္ဆိုရင္ “လက္ရင္း တပည့္ကေနမွ ဆရာျဖစ္လာတဲ့ အေကာင္”ဆိုတာမ်ိဳး ျဖစ္သြားႏိုင္ပါတယ္။ တကယ့္ အလြဲႀကီးပါပဲ။

ဆရာနဲ႔ ပတ္သက္လို႔ကေတာ့ ျမန္မာစကားမွာ “လက္ဦးဆရာ၊” “ကံ့ကူလက္လွည့္ဆရာ၊” “ငယ္ဆရာ”စသျဖင့္ ေတြ႕ဖူးပါတယ္။ “ဆရာရင္း တပည့္ရင္း”ဆိုတဲ့ အတြဲလိုက္ သံုးတာမ်ိဳးလည္း ေတြ႕ဖူးတယ္။ သို႔ေပမယ့္ “အေႏၲဝါသိက”ဆိုရင္ေတာ့ ဆရာကို ေျပာတာ မဟုတ္ဘဲ တပည့္ကိုသာ ေျပာတာ ျဖစ္ေၾကာင္း သတိထားသင့္ၾကပါတယ္။ ဆရာနဲ႔ ပတ္သက္လို႔ “အေႏၲဝါသိက”ဆိုတဲ့ စကားကို မျဖစ္မေန ထည့္ေျပာခ်င္တယ္ဆိုရင္ေတာ့ “အဘယ္မည္ေသာ ဆရာ့ထံမွာ အေႏၲဝါသိကအျဖစ္ တပည့္ခံခဲ့ဖူးတယ္” ဆိုတာမ်ိဳးသာ သံုးမွ မွန္ပါလိမ့္မယ္ခင္ဗ်ား။

တစ္ဆက္တည္းမွာပဲ၊ အဲဒီ့ အလြဲႀကီးနဲ႔ မေရွးမေႏွာင္းမွာပဲ “လက္ဦးဆရာ”ဆိုတဲ့ ေခါင္းစဥ္နဲ႔ စာတစ္ပုဒ္ကိုလည္း ဖတ္လိုက္ရျပန္တယ္။ မိဘေတြအေၾကာင္း ေျပာထားတာ မွတ္လို႔ တခုတ္တရ ဖတ္လိုက္မိကာမွ ေရးထားတာက “ငယ္ဆရာ”တစ္ေယာက္အေၾကာင္း ျဖစ္ေနပါတယ္။

သြားျပန္ၿပီ။ ျမန္မာစာ အသံုးအႏႈန္း လြဲျပန္ၿပီလို႔ ေတြးမိသြားရျပန္တယ္။ တကယ့္ ျမန္မာအသံုးအႏႈန္းမွာ “လက္ဦးဆရာ”ဆိုတာက လူသားတစ္ေယာက္ရဲ႕ဘဝမွာ အဦးဆံုး၊ အေစာဆံုး” သြန္သင္ၫႊန္ျပသူကို ဆိုလိုတာ ျဖစ္ပါတယ္။ ဒါ့ေၾကာင့္ အဲဒီ့ေနရာမွာ မိဘရွိသူမ်ားအတြက္ အမိနဲ႔ အဘကသာ လက္ဦးဆရာ ျဖစ္ပါတယ္။ ေမြးကတည္းက မိဘမဲ့ ျဖစ္ရသူ၊ ဒါမွမဟုတ္ ေမြးကတည္းက သူတစ္ပါး လက္ေပၚမွာ ႀကီးျပင္းရသူမ်ားအတြက္က်ရင္ေတာ့ သူတို႔ကို မိဘကိုယ္စား ျပဳစု ေစာင့္ေရွာက္ေပးခဲ့သူ(မ်ား)ကသာ လက္ဦးဆရာပါ။ က်န္တဲ့သူေတြက တျခားဆရာေတြ ျဖစ္ကုန္တာကို သတိခ်ပ္သင့္ၾကပါတယ္။

“ကံ့ကူလက္လွည့္ဆရာ”ဆိုတာကေတာ့ စာေရးတတ္ေအာင္ လက္ထပ္ သင္ၾကားေပးတဲ့ ဆရာကို ဆိုလိုတာပါ။  ဝလံုးေလး ေရးတတ္ေအာင္၊ ကႀကီးေလး ေရးတတ္ေအာင္၊ ေအ၊ ဘီ၊ စီ၊ ဒီေလး ေရးတတ္ေအာင္ ကိုယ့္လက္ကေလးကို သူ႔လက္နဲ႔ အေပၚက အုပ္ကိုင္ရင္း လမ္းျပေပးခဲ့တဲ့ ဆရာက “ကံ့ကူ လက္လွည့္ ဆရာ”ရဲ႕ ဇာစ္ျမစ္ အနက္ရင္း ျဖစ္ပါတယ္။ အနက္ပြားအေနနဲ႔ကေတာ့ အဲသလို လက္ထပ္ သင္ၾကားတာ မဟုတ္သည့္တိုင္ ငယ္ဆရာ (ဝါ) ငယ္ငယ္တုန္းက ကိုယ့္ကို သင္ၾကားေပးခဲ့တဲ့ ဆရာေပါ့ခင္ဗ်ာ။

ဘာသာစကားတိုင္းဟာ သူ႔ဟာနဲ႔သူ ၾကြယ္ဝတာခ်ည္းပါပဲ။ ျမန္မာ စကားက တျခားဘာသာစကားထက္ေတာင္ ပိုၾကြယ္ဝပါေသးတယ္။ ဘေထြး၊ ဘႀကီး၊ ဦးႀကီး၊ ဦးေလး၊ အရီးႀကီး၊ အရီးေလး၊ ေဒၚႀကီး၊ ေဒၚေလး၊ ႏွမ၊ ညီမ၊ မရီး၊ ခယ္မ၊ ခဲအို၊ မတ္ စတဲ့ ေဝါဟာရမ်ားနဲ႔တင္ပဲ ျမန္မာစကား ဘယ္ေလာက္ ၾကြယ္သလဲဆိုတာ ထင္ရွားလွပါတယ္။

အဲဒီ့ ၾကြယ္တဲ့ ဘာသာစကားကိုသာ ေနရာတက် လွလွပပ သံုးတတ္မယ္ဆိုရင္ အင္မတန္မွ ခ်စ္စရာ ေကာင္းၿပီး တင့္တယ္ ဖြယ္ရာလွပါတယ္။  အဲဒါကိုမွ အလြဲေတြ ေလွ်ာက္သံုးေတာ့လည္း ဘာမွ မျဖစ္ပါဘူး။ ေႏွာင္းလူေတြ အမွတ္မွားၿပီး ဘာသာစကား ခြ်တ္ျခံဳက်သထက္ က်လာ႐ံုအျပင္ ဘာမွျဖစ္မွာ မဟုတ္ဘူးလို႔သာ ေျပာရမလိုပါပဲ။

အေရးမႀကီးတာ တစ္ခုကို အေရးတႀကီးလုပ္ၿပီး ေျပာလိုက္တာလို႔ ယူဆရင္လည္း ရပါတယ္။ ဒါမွမဟုတ္လည္း ျမန္မာတစ္ေယာက္အေနနဲ႔ သိထားသင့္သလို မမွားသင့္ မမွားထိုက္တဲ့ အသံုးအႏႈန္းတခ်ိဳ႕ကို တင္ျပ ေဆြးေႏြးလိုက္တာလို႔ ေတြးမယ္ဆိုလည္း ျဖစ္ပါတယ္။

အစမွာ ေရးခဲ့တဲ့အတိုင္း ပုဂၢိဳလ္ေရးအရ ဘယ္သူ႔ဘယ္သူကိုမွ သာေစ၊ နာေစလိုတဲ့ စိတ္မ်ိဳးနဲ႔ မဟုတ္ဘဲ အမွားၾကာရင္ အမွန္ျဖစ္သြားမွာ ပူပင္တဲ့စိတ္နဲ႔ ေရးလိုက္တယ္ဆိုတာေလးေလာက္ပဲ နားလည္ေပးၾကမယ္လို႔ ေမွ်ာ္လင့္မိပါရဲ႕။

အားလံုးေတြးဆ ဆင္ျခင္ၾကည့္ႏိုင္ၾကပါေစ

အတၱေက်ာ္

(ရန္ကုန္ – ဝ၇၁၁၀ဝ)

မေန႔ (၂၅-၁၁-၁၀)က ထြက္တဲ့ Bi Weekly Eleven Journal  အတြဲ ၃ အမွတ္ ၃၅ မွာ ေဖာ္ျပထားတာေလးကို ျပန္လည္တင္ဆက္လိုက္တာပါ။

Author: lettwebaw

A prolific Burmese writer whose main work is non-fiction with many articles and books on psycho-social and health issues including sex education for teenagers, proper etiquette, child rearing practices and marriage counselling tips. Another nom de plume is "Pseudonym."

6 thoughts on “A couple of Burmese usages”

  1. မိတ္တူ (ပတ္ဆင္႕မရသျဖင္႕) ကူးျပီးသာ လိုက္ေဝလိုက္ခ်င္ေတာ႕တယ္ ဆရာရယ္….

  2. ဆရာေရ …မုတ ဆိုတဲ့အဓိပၸါယ္ေလး ရွင္းၿပပါအံုး …

    1. အဂၤလိပ္လို mood ပါပဲ။ ခံစားခ်က္ေပါ့။ မုတမပါ လကၤာမေခ်ာဆိုတာ ခံစားခ်က္မပါဘဲ ေရးသားစပ္ဆိုတဲ့ စာေတြကို ဖတ္ရတာ မေကာင္းဘူးဆိုတဲ့ အဓိပၸာယ္ပါ။

    1. မဖတ္ဖူးပါ။ ဒါပါနဲ႔ဆိုရင္ ေျပာတာ ႏွစ္ေယာက္ ရိွပါၿပီ။ အဲဒီ့စာကို စာတည္းခ်ဳပ္ရဲ႕ သေဘာတူညီခ်က္ မရဘဲ ထည့္လိုက္တဲ့အတြက္ အဲဒီ့စာတည္းခ်ဳပ္ အဲဒီ့ဂ်ာနယ္က ႏႈတ္ထြက္သြားတာလည္း ၾကားလိုက္ပါတယ္။ မွန္တယ္၊ မွားတယ္ဆိုတာထက္ အပင္ျမင့္ရင္ ေလတိုက္ခံရတယ္လို႔ ေျပာရင္ ဘ၀င္္ျမင့္လြန္းရာ က်ေနမွာမို႔ အဲလိုေတာ့ မေျပာပါဘူး။ ကၽြန္ေတာ္က အပင္နိမ့္ေလးပါ။ အပင္နိမ့္ဆိုေတာ့လည္း ေခြးေသးပန္းခံရတာေပါ့ဗ်ာ။ မဆန္းပါဘူး။

Leave a Reply to chit htwe Cancel reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s