ေရွးဆရာရဲ႕ ေရွးစာ… မွတ္သားစရာ

ျမန္မာဘာသာ၌ အသံေျပာင္းပံု

၀ဇီရဗုဒၶိ ဦးဖိုးစိန္ ေရးပါတယ္။

ျမန္မာဘာသာတြင္လည္း အသံ၌လည္းေကာင္း၊ အေရး၌လည္းေကာင္း၊ ထုိကဲ့သို႔ ေျပာင္းလဲေဖာက္ျပန္ခ်က္မ်ား ရွိကုန္သည္။ ရွိပံုကား

(၁) ႏြား ၃ ေကာင္၊ ၄ ေကာင္၊ ၅ ေကာင္တို႔ကို ေပါင္းေသာ္ ေဗာင္းမည္မွ်နည္း။

(၂) ႏြား ၃ ေကာင္၊ ၄ ေကာင္၊ ၅ ေကာင္တုိ႔ကို ေပါင္းေသာ္ အေပါင္းမည္မွ်နည္း။

(၃) အေပါင္း အႏုတ္ တတ္ကဲ့လား။

51679313_10219123232855552_5515920751863005184_nဟူရာတုိ႔တြင္ (၁) ၌ “ေဗာင္း” ဟူေသာအသံကို ေပါင္း၍ ရေသာအရာကို ေဟာသည္။ ေပါင္းေသာ္ကား အေဟာ ႀကိယာငယ္၊ ေဗာင္းကား နာမ္ျဖစ္ကုန္၏။ ေပါင္းဟူေသာ ႀကိယာကို ႀကိယာအနက္မထင္ေစပဲ နာမ္အနက္၊ ျဒပ္အနက္ ထင္ေစရန္ အ ေဃာသ အကၡရာ၊ ပေစာက္သံကို ေဃာသ အကၡရာ ဗထက္ၿခိဳက္သံသို႔ ေျပာင္း၍ရြတ္ဆိုသည္။ ထိုသို႔ ရြတ္ဆိုသည္ႏွင့္အညီ ဗထက္ၿခိဳက္ႏွင့္ပင္ ေရးမွတ္ၾကသည္။ ေရးမွတ္သင့္သည္။ နံပါတ္ (၂) စကားသည္ နံပါတ္ (၁) စကားႏွင့္ အနက္အဓိပၸာယ္ ထပ္တူပင္ျဖစ္သည္။ ေပါင္းဟူေသာ ႀကိယာကို နာမ္အနက္ထင္ေစလိုရာ ေဗာင္းဟု အသံမေျပာင္းေစပဲ ေရွ႕က “အ” ကိုထည့္၍ “အေပါင္း” ဟုဆိုသည္။ ေဗာင္းႏွင့္အေပါင္းကား အနက္တူၾကသည္။ နံပါတ္ (၃) ၌ အေပါင္းသဒၵါကား ၀တၳဳျဒပ္ကိုမေဟာ၊ ေပါင္းနည္းဟူေသာ အမူအရာမွ်ကို ေဟာသည္။ ထို႔ေၾကာင့္ လံုးထီးႀကိယာေရွ႕က “အ” ထည့္သြင္း၍ဆိုေသာ သဒၵါကား ျဒပ္အနက္၊ အမူအရာမွ် အနက္ကို ေဟာစြမ္းသည္။ ေဗာင္းမွာကဲ့သို႔ မူလႀကိယာသံ လံုးလံုးပ်က္ေအာင္ ေျပာင္းေသာသဒၵါကား အမူအရာအနက္ကို မထင္ေစႏိုင္ျပီ။ နာမ္အနက္၊ ျဒပ္အနက္ကိုသာ ေဟာေတာ့၏။ အျခားျပယုဂ္မ်ားကား

(၁) ပန္းပင္ကို လူမဆြတ္ေစႏွင့္၊ ဂိုင္းၫြတ္တတ္တယ္။

(၂) ပန္းပင္ကို လူမဆြတ္ေစႏွင့္၊ အကိုင္း ၫြတ္တတ္တယ္။

နံပါတ္ (၁) ၊ (၂) တုိ႔မွာ အနက္အဓိပၸာယ္တူ ျဖစ္ကုန္သည္။ ဂိုင္းႏွင့္ အကိုင္းတုိ႔လည္း အနက္တူ ျဖစ္ကုန္သည္။ ကိုင္းႀကိယာကို ျဒပ္အနက္ထပ္ေစေအာင္ ဃၾကီး၏ ေဃာသသံ ျဖစ္ေသာ ဂငယ္သံသုိ႔ေျပာင္း၍ “ဂိုင္း” ဟု ရြတ္ဆိုသည္။

ယင္းျဒပ္အနက္ေဟာ “ဂိုင္း” သဒၵါကို ဂ ငယ္ႏွင့္ပင္ ေရးၾကသည္။ ေရးလည္းေရးသင့္သည္။

(၁) ထိုဆရာေတာ္၏ဘြဲ႔ကား အဘယ္မည္သနည္း။

(၂) ေလးေလးတြဲ႕တြဲ႕၊ လက္ေတာ္ဖြဲ႕၊ ေရႊဘြဲ႕ထိပ္မွာခ်ည္ (က၀ိလကၡဏာ)

ေမာင္ၾသသည္ အေလာင္းမင္းတရားၾကီးထံ အမွဳေတာ္ထမ္းရာ “စိႏၱေက်ာ္သူ” ဟူေသာဘြဲ႕ကို အသနားခံရသည္ဟူရာ၌ ေမာင္ၾသကား ငယ္မည္၊ စိႏၱေက်ာ္သူကား ေမာင္ၾသ၏ ဂုဏ္ရည္ႏွင့္ လိုက္ေအာင္ ေပးဖြဲ႕ေသာ ဘြဲ႕အမည္၊ ယင္းဂုဏ္ရည္၏ အမည္မ်ိဳးကို အဘယ္ေၾကာင့္ဘြဲ႕ဟု ေခၚသနည္း။ ျမန္မာမင္းလက္ထက္ စိႏၱေက်ာ္သူ၊ ေရႊေတာင္ရာဇေက်ာ္စေသာအမည္မ်ိဳး ေရးပါေသာ ေရႊျပားကို နဖူးထိပ္မွာ ဖြဲ႕ခ်ည္ရသည္။ ေဗာင္းရေသာ အမတ္ျဖစ္လွ်င္ ထိုေရႊျပားအထက္၌ ေဗာင္းကိုေဆာင္းသည္။ ရွင္ဘုရင္မွာလည္း ထိုနည္းတူပင္ “နရပတိစည္သူ” စေသာအမည္ေရးပါသည့္ေရႊျပားကို နဖူးထိပ္မွာ ဖြဲ႕ခ်ည္သည္။ ထို႔အထက္၌ မကိုဋ္ေဆာင္းသည္။ ထို႔ေနာက္ သင္းက်စ္ကို မကိုဋ္အနား၊ ေရႊျပားအနားတုိ႔ကို ဖိ၍ သင္းက်စ္၍ ဖြဲ႕ခ်ည္သည္။

ဘြဲ႕ျဖဴကို ၀တ္ဆင္ေတာ္မူသည္။

ဟူရာ၌ ဖြဲ႕ျဖဴ – ကား ခါး၌ဖြဲ႕၀တ္အပ္ေသာ အျဖဴေရာင္ပုဆိုးကို ေဟာသည္။ ထိုသို႔ေသာ ပ၀တၱနိမိတ္ကို ေထာက္ခ်င့္၍ ဘြဲ႕ – သဒၵါကား ဖြဲ႕အပ္ေသာ၀တၱဳျဒပ္ကို ေဟာသည္ဟု မွတ္ရာ၏။ ေပါင္း – ဟူေသာႀကိယာကို ေပါင္း၍ရေသာ ၀တၳဳအနက္ကို ထင္ေစလိုရာ၌ “ေဗာင္း” ဟူေသာ ေဃာသသံသို႔ ေျပာင္းလဲရြတ္ဆိုသကဲ့သို႔ ဖြဲ႕- ဟူေသာႀကိယာကို ဖြဲ႕အပ္ေသာ ၀တၳဳအနက္ကို ထင္ေစလိုရာ၌ “ဘြဲ႕” ဟု ေဃာသသံသို႔ ေျပာင္းလဲရြတ္ဆိုသည္။ ေရးရာ၌လည္း ရြတ္သံႏွင့္အညီ ဘြဲ႕ဟု ဘကုန္းႏွင့္ေရးမွတ္ၾကသည္။ ေရးလည္းေရးသင့္သည္။

ေတးၾကီး၊ ဘြဲ႕ႀကီးဆိုတတ္သလား။

ဘြဲ႕ႏွင့္ ပတ္ပ်ိဳး ဘယ္သို႔ထူးျခားသနည္း။

ဟူရာ၌ ဘြဲ႕ – သဒၵါကား ဖြဲ႕ဆိုစီကံုးရေသာ သီခ်င္းအနက္ကို ေဟာသည္။ ထိုသို႔လွ်င္ ဖြဲ႕ဆိုေသာအရာ၀တၱဳအနက္ကို ထင္ေစလိုရာ၌ ဖြဲ႕ဟူေသာႀကိယာကို ေဃာသသံသို႔ေျပာင္း၍ ဘြဲ႕ဟုရြတ္ဆိုသည္။ ဘကုန္းႏွင့္လည္း ေရးၾကေပသည္။ ေကာက္ေသာအရာ၀တၳဳကို ေဂါက္၊ ခံုးေသာအရာ၀တၳဳကို ဃံုး၊ မတ္ေစာက္ေသာအရာကို ေဇာက္၊ ကုန္ကိုေဆးရာ အရပ္ကို ေဈး၊ တိုင္ ၾကား အပ္ေသာသူကို ဒိုင္၊ ေထာက္တတ္ေသာအရာကို ေဓာတ္၊ အပိုင္းအပဲ့ျဖစ္ေသာအရာကို ဗဲ့၊ ဖိတတ္ေသာအရာကို ဘိ ဟူ၍ မူလႀကိယာသံကို ေဃာသသံသို႔ေျပာင္း၍ နာမ္အနက္၊ ျဒပ္အနက္ကို ဆိုတတ္သည္။ ထိုသို႔ေျပာင္းရာ၌ ဌာန္တူအကၡရာခ်င္းတြင္လည္း အေဃာသသိထိလကို ေဃာသသိထိလႏွင့္ အေဃာသဓနိတကို ေဃာသဓနိတႏွင့္ ဤသို႔ သိထိလကို သိထိလခ်င္း၊ ဓနိတကို ဓနိတခ်င္းသာ ေျပာင္းရသည္။ ပံုကား

ပ . ဖ . ဗ . ဘ . မ

ကို ပ၀ဂ္၊ ၾသဌဌာန္ဟုေခၚသည္။ ယင္း၀ဂ္တြင္ ပ ဖ ၂ လံုးကို အေဃာသ (သံညံ့) အကၡရာ၊  ဗ ဘ မ ၃ လံုးကို ေဃာသ (သံထင္) အကၡရာဟုေခၚသည္။ အေဃာသ ၂ လံုးတြင္လည္း ပ ကို သိထိလအကၡရာ၊ ဖ ကို ဓနိတအကၡရာဟုဆိုသည္။ ေဃာသ ၃ လံုးတြင္လည္း ဗ ကို သိထိလအကၡရာ၊ ဘ ကို ဓနိတအကၡရာ၊ မ ကို ႏွာသိကအကၡရာဟု ဆိုသည္။ ထို႔ျပင္ သိထိလ အေဃာသ ျဖစ္ေသာ ပ ၏ အသံကို ေျပာင္းလိုလွ်င္ သိထိလ ေဃာသ ျဖစ္ေသာ ဗ သံသို႔ေျပာင္း၍ ရြတ္ဆိုရသည္။ ဓနိတ အေဃာသ ျဖစ္ေသာ ဖ ၏ အသံကို ေျပာင္းလိုလွ်င္ ဓနိတ ေဃာသျဖစ္ေသာ ဘ သံသို႔ ေျပာင္းလဲရြတ္ဆိုရသည္။ ဤ ဥပေဒကို အထက္ျပယုဂ္ႏွင့္ ဟပ္လဲၾကည့္ေလ။

ျမန္မာဘာသာ၌ အသံေျပာင္းလဲရျခင္း၏ အေၾကာင္းကား ၂ ပါးရွိသည္။

(၁) နာမ္အနက္၊ ျဒပ္အနက္ကို ထင္ေစလိုေသာေၾကာင့္ အေဃာသႀကိယာသံကို ေဃာသသံသို႔ အထက္ ဥပေဒနည္းအတိုင္း ေျပာင္းလဲရြတ္ဆိုရသည္။ ျပယုဂ္ကား အထက္၌ ေဖာ္ျပခဲ့သည့္အတိုင္းတည္း။

(၂) သႏၶိစပ္ျခင္းအေၾကာင္းေၾကာင့္ အေဃာသအကၡရာသံကို ေဃာသအကၡရာသံသို႔ ေျပာင္းလဲရြတ္ဆိုသည္။ ပံုကား – စားဘြယ္၊ ေသာက္ဖြယ္၊ ေတာက္ဘက္၊ ေျမာက္ဖက္

စသည္တုိ႔တည္း။ ဖြယ္ရာေသာ၀တၳဳကို အဖြယ္ဟုဆိုသည္။ ေဂါက္ဆိုမည့္အစား အေကာက္၊ ဃံုးဆုိမည့္အစား အခံုး၊ ေဇာက္ဆုိမည့္အစား အေစာက္ဆိုဘိသကဲ့သို႔တည္း။ စားဘြယ္ ဟူေသာသမာသ္၏ စပ္ရင္းပုဒ္မ်ားကား

စားရန္ဖြယ္ေသာအရာ

ဟူ၍ ျဖစ္သည္။ ေကာက္ေသာအရာကို အေကာက္ ဆိုဘိသကဲ့သို႔ ဖြယ္ေသာအရာကို အဖြယ္ဆိုသျဖင့္

စားရန္ + အဖြယ္

ဟုရ၏။ ယင္းတြင္ “ရန္” ႏွင့္ “အ” ကို ေခ်ျပန္ရာ

စား + ဖြယ္

ဟု ၂ သံႂကြင္းသည္။ ယင္း ၂ ပုဒ္ကို တစပ္တည္ရြတ္ဆိုရာ “စား” ၌ “အ – ား” ဟူေသာ ေဃာသသံဆံုးေလေသာေၾကာင့္ ေနာက္ပုဒ္အစ ဖ ဗ်ည္း အေဃာသ ဓနိတအကၡရာသည္ ေဃာသ ဓနိတအကၡရာ ဘကုန္းထံသို႔ ေျပာင္းသည္။

ေသာက္ရန္ + အဖြယ္ = ေသာက္ + ဖြယ္

ဟူေသာအစပ္တြင္ ေရွ႕ပုဒ္ “ေသာက္” ၌ က္- ဟူေသာ အေဃသဗ်ည္းဆံုးေသာက္၊ ေနာက္ပုဒ္အစ ဖ ဗည္း၊ အေဃာသအကၡရာသည္ အသံမေျပာင္း၊ ထုိ႔ေၾကာင့္ “ေသာက္ဖြယ္” ဟု ဖဦးထုပ္သံရြတ္ဆိုသည္။

“ေျမာက္ဖက္”

ဟူရာ၌ ဖက္တြဲရေသာ အရာကို အဖက္ဟူ၍ လည္းေကာင္း၊ ဘက္ဟူ၍လည္းေကာင္း ဆုိသည္။ ေတာင္အရပ္၊ ေျမာက္အရပ္တို႔သည္ သမသတ္တတြဲျဖစ္ေလေသာေၾကာင့္

ေျမာက္ဟူေသာ + အဖက္

ဟူရာ၌ ဖက္တြဲရေသာ အရာကိုဆုိုလိုသည္ကို ယခင္နည္းအတုိင္း “ဟူေသာ” ႏွင့္ “အ” တုိ႔ကိုေခ်၍ ေရွ႕ပုဒ္ “ေျမာက္” တြင္ က္- အေဃာသ အကၡရာဆံုးေလေသာေၾကာင့္ ေနာက္ပုဒ္က အစ ဗ်ည္းကို အသံမေျပာင္းေစပဲ “ေျမာက္ဖက္” ဟု ရြတ္ဆိုသည္။

ေတာင္ဘက္

ဟူရာ၌ ေတာင္ဟူေသာ အဖက္ဟု ဆိုလိုသည္ကို ေရွ႕ပုဒ္ကာရန္ -င္ဗည္းသည္ ေဃာသအကၡရာျဖစ္ေလေသာေၾကာင့္ ေနာက္ပုဒ္၏ အစဗ်ည္းသည္ အသံေျပာင္းသြား၍ “ေတာင္ဘက္” ဟု ရြတ္ဆိုေလသည္။

ျမန္မာဘာသာ၌ က-ခ၊ စ-ဆ၊ တ-ထ၊ ပ-ဖ၊ သ ဟုေသာ အေဃာသအကၡရာ ၉ လံုးသာ အသံေျပာင္းတံု၊ မေျပာင္းတံုရွိသည္။ က္-စ္ တ္-ပ္ တုိ႔ ေနာင္ ေနာက္ပုဒ္အသံမေျပာင္း၊ ေရွ႕ဆက္ အ- သဒၵါတို႔ ေနာင္လည္း ေနာက္ပုဒ္ အသံမေျပာင္း၊ ႂကြင္းေသာဗ်ည္းသရတို႔ေနာင္ ေနာက္ပုဒ္၏ အသံ ေျပာင္းရသည္။ ဤသို႔ အၾကမ္းအားျဖင့္ အသံေျပာင္းနည္းကို မွတ္ရာသည္။

သႏၶိစပ္ဟူေသာ အေၾကာင္းေၾကာင့္ ရြတ္ဆိုသံေျပာင္းေသာ္လည္း ေရးမွတ္ရာ၌ကား စာေရးအမွန္၊ စာဖတ္အသံဟူေသာ ဥပေဒအရ

ေျပာဗာ၊ ဆိုဗာ၊ လိုက္ပါ ဟူေသာ အသံတို႔ကို ေျပာပါ၊ ဆိုပါ၊ လုိက္ပါဟု အကၡရာမေျပာင္းပဲ အေရးမ်ားသည္။ ထိုသို႔ အကၡရာမေျပာင္းပဲ ေရးထားေသာ္လည္း ၂ ပုဒ္ကို တြဲစပ္၍ ရြတ္ဆိုေသာအခါ ႏွဳတ္ကပင္ သုခုစၥာရနသေဘာသို႔လုိက္၍ ေျပာဗာ၊ ဆုိဗာ၊ လုိက္ပါဟု ရြတ္ဆိုမိေတာ့သည္။ ထို႔ေၾကာင့္ သႏၶိစပ္ပုဒ္တုိ႔ကို အသံေျပာင္းေသာ္လည္း အကၡရာကို မေျပာင္းမလဲပဲ ေရးမွတ္သည္သာ မ်ားသည္။  ထိုသို႔ အကၡရာကိုမေျပာင္းေစပဲ ေရးမွတ္ျခင္းသည္ အနက္ထင္လြယ္ေသာအက်ိဳး ရွိ၏။

ထို႔ေၾကာင့္ ေျပာပါ၊ ဆုိပါ၊ လိုက္ပါ ဟူေသာ အကၡရာမေျပာင္းပဲေရးေသာ အေရးအမွတ္ကို မွန္သည္၊ သင့္ျမတ္သည္ဟု ဆိုရလွ်င္ စားဖြယ္၊ ေသာက္ဖြယ္၊ ဆိုဖြယ္စေသာ အေရးမ်ိဳးကိုလည္းေကာင္း၊ ရိုက္ဖိသည္၊ ဆိုဖိသည္၊ ေျပာဖိသည္စေသာ အေရးမ်ိဳးကိုလည္းေကာင္း၊ မဟုတ္ဖူး၊ မသြားဖူး၊ မစားဖူးစေသာ အေရးမ်ိဳးကိုလည္းေကာင္း၊ ေျမာက္ဖက္၊ ေတာင္ဖက္၊ အေနာက္ဖက္၊ အေရွ႕ဖက္စေသာ အေရးမ်ိဳးကိုလည္းေကာင္း အေရးမွားဟု မဆိုသင့္ေပ။ “စာေရးအမွန္” ဟူေသာ ဥပေဒအတိုင္း ေရးေပသည္။ လူပိန္း၊ လူၿပိန္းတို႔ ဖတ္တတ္ေစျခင္းငွာ ရြတ္ဆိုသံႏွင့္အညီ အကၡရာကိုေျပာင္း၍

စားဘြယ္၊ ေသာက္ဖြယ္၊ ဆိုဘြယ္ ဟူ၍လည္းေကာင္း၊

ရိုက္ဖိသို႔၊ ဆိုဘိသို႔၊ ေျပာဘိသို႔ ဟူ၍လည္းေကာင္း၊

မဟုတ္ဖူး၊ မသြားဘူး၊ မစားဘူး ဟူ၍လည္းေကာင္း၊

ေျမာက္ဖက္၊ ေတာင္ဘက္၊ အေနာက္ဖက္၊ အေရွ႕ဘက္ဟူ၍လည္းေကာင္း ေရးမွတ္ေသာ္ အသံစြဲေရးနည္းႏွင့္ ညီေသာေၾကာင့္ အျပစ္ဆိုဖြယ္မရွိ။ ေရွးေရွးေႏွာင္းေႏွာင္း ပညာရွိအမ်ားပင္ ဤသို႔ ေရးမွတ္ၾကကုန္သည္။ ဖဦးထုပ္သံ ရြတ္ဆိုေသာ

ေသာက္ဖြယ္၊ ရိုက္ဖိသို႔၊ မဟုတ္ဖူး၊ ေျမာက္ဖက္ စသည္မ်ိဳးကို ေသာက္ဘြယ္၊ ရိုက္ဘိသို႔၊ မဟုတ္ဘူး၊ ေျမာက္ဘက္ဟု ေရးမွတ္ျခင္းသည္ အနက္စြဲေရးနည္းလည္း မဟုတ္၊ အသံစြဲေရးနည္းလည္း မဟုတ္၊ ေသာက္ဘြယ္ကို ေသာက္ဖြယ္ဟု ဖတ္ေစျခင္းကို ေဃာသအကၡရာသံကို ဖ်က္ဆီးသည္ မည္၏။

စားဖြယ္၊ မသြားဖူးစသည္မ်ိဳးကို

စားဘြယ္၊ မသြားဘူးဟု

ဖတ္ေစျခင္းသည္လည္း အကၡရာသံကို ဖ်က္ဆီးသည္ မမည္ပါေလာ ဟူျငားအံ့၊ အသံစြဲေရးနည္းျဖစ္ေသာ “စာေရးအမွန္၊ စာဖတ္အသံ” ဟူေသာ ဥပေဒႏွင့္ ညီညြတ္ေပေသာေၾကာင့္ ထိုသို႔ ဖတ္ခြင့္ရၿပီးျဖစ္၍ အေဃာသအကၡရာကို သႏၶိစပ္နည္းႏွင့္အညီ ေဃာသအကၡရာသံသို႔ ေျပာင္း၍ ဖတ္ျခင္းသည္ အကၡရာသံကို ဖ်က္ဆီးသည္ မမည္ပါ။ အကယ္၍ သႏၶိမစပ္ပဲ

စားဖြယ္၊ မသြားဖူးဟု

ဖဦးထုပ္သံ ရြတ္ဆိုလွ်င္လည္း အနက္ ထင္သာေသာေၾကာင့္ သႏၶိမစပ္ပဲလည္း ေျပာဆိုခြင့္ရသည္။ ျမန္မာလူမ်ိဳးျဖစ္ေသာ ရခိုင္သား၊ ထား၀ယ္သားတုိ႔သည္ သႏၶိမစပ္ပဲ အေျပာမ်ားသည္။

ထိုသို႔ “စာေရးအမွန္” ဟူေသာ ဥပေဒရွိေသာ္လည္း လူၿပိန္းအက်ိဳးငွာ စားဘြယ္၊ မသြားဘူး စသည္ျဖင့္ ေျပာသံႏွင့္အညီ အကၡရာေျပာင္းလဲ၍ ေရးမွတ္သကဲ့သို႔ နာမ္အနက္၊ ျဒပ္အနက္ထင္ေစရန္ ႀကိယာသံကို ေျပာင္းလဲ၍ရြတ္ဆိုရာ၌လည္း သႏၶိစပ္ မဟုတ္ေသာေၾကာင့္ ေျပာသံႏွင့္အညီ အရာရာကိုေျပာင္းလဲ၍ ေရးသင့္သည္။

ဖိယူခဲ့ပါ။

ဟူေသာအေရးကို လူၿပိန္းကိုထားဦး၊ မၿပိန္းေသာသူပင္ ဘိတခုယူခဲ့ပါဟု ဆိုလိုေၾကာင္း သိခက္သည္။ ေစခိုင္းသူ အလိုရွိေသာအရာကို တစံုတခုႏွင့္ ဖိ၍ယူခဲ့ရန္ ခိုင္းသည္ဟု အနက္ေကာက္မွားတတ္သည္။ ထို႔ေၾကာင့္

ကြမ္း၀ါ၊ ပိုင္းငင္၊ ဆီးသီး၊ ေဆးသည္၊ ဖိတခု၊ ဖြဲ႔ျဖဴ၊ ပံုတီး၊ ေျပာတီး၊ ေပါင္းေတာ္၊ တိုင္ေတာ္ၾကီး စေသာ ေရွးေရွးအေရးကို ေႏွာင္းအလတ္ ပညာရွိတုိ႔သည္ ဂြမ္း၀ါ၊ ဗိုင္းငင္၊ ဇီးသီး၊ ေဈးသည္၊ ဘိတခု၊ ဘြဲ႕ျဖဴ၊ ဗံုတီး၊ ေျဗာတီး၊ ေဗာင္းေတာ္၊ ဒိုင္ေတာ္ႀကီး

စသည္ျဖင့္ ေရးမွတ္သည့္အတိုင္း

ဒုတ္တေခ်ာင္း၊ ဓားတလက္၊ ဒို႔ဗမာ၊ ဇံုတြဲ၊ ဇြတ္လုပ္၊ ဇြဲသန္၊ ေဃာင္းဆယ္လံုး၊ ေဃာင္ၫြန္႔ခ်ိဳး၊ ဂိုင္းၫြတ္၊ ေဂါက္တခု၊ ေဂြ႕ထဲမွာ၊ ေဗာက္ေျပာ၊ ေဗာင္က်ိဳး၊ ဗလာစေသာ ခုကာလအေရးမ်ိဳးကို အျပစ္တင္ဖြယ္မရွိေပ။

ျမန္မာဘာသာ၌လည္း အကၡရာ ေျပာင္းနည္း၊ အသံေျပာင္းနည္းရွိေၾကာင္း ျပရန္ မွတ္ခ်က္သြင္းလိုက္ရာ “ဆိုစဖားရား၊ ထားပေခ်မိ ငါ့၀န္ရွိခဲ့” ဟူေသာ ပညာရွိစကားကို လိုက္နာ၍ ျမန္မာဘာသာ၌ အသံေျပာင္းျခင္း အေၾကာင္းမ်ားတြင္ ၂ ပါးကို သိသာ႐ံု ျပလိုက္ပါသည္။

၀ဇီရဗုဒၶိ ဦးဖိုးစိန္

(ဘာသာေဆာင္းပါးမ်ားစာအုပ္၊ ပညာေရးဝန္ႀကီးဌာန၊ အဆင့္ျမင့္ပညာဦးစီးဌာန၊ တကၠသိုလ္ပို႔ခ်စာစဥ္ ၁၀၅၊ ၁၉၈၇ ဇႏၷဝါရီလ ဒုတိယအႀကိမ္ ပံုႏွိပ္ျခင္း။ စာ ၉ မွ ၂၁)

တို႔တို႔တိတိ သတိရွိသင့္တဲ့ ဗမာစကား

ကေန႔ ဗမာစကားအသံုးအႏႈန္းနဲ႔ ပတ္သက္လို႔ Facebook မွာ အတို သံုးပုဒ္ ေရးျဖစ္ခဲ့ပါတယ္။ အဲဒါေလးေတြကို တစုတစည္းတည္း ျဖစ္ေအာင္ သည္ပင့္မွတ္တမ္းစာမ်က္ႏွာမွာ စုတင္လိုက္ပါတယ္။

ေၾသာ္… ဗမာစကား ဗမာစကား

ကေန႔ ဖြဘုတ္ဖြင့္လိုက္ၿပီး ျမင္လိုက္ရတဲ့ စာတန္းတခုေၾကာင့္ အေတာ္ ေလသြားတယ္။

ဆယ္လီတေယာက္က သည္လိုေလး ေရးထားတာပါ။

“ကၽြန္မအတြက္ဆို မအားေပးတတ္သူေတြကို ဆန္႔က်င္မယ္”တဲ့။

သူ ဘာေျပာခ်င္တာလဲဆိိုတာ အေတာ္စဥ္းစားယူရတယ္။

သူက ဆယ္လီဆိုေတာ့ သူ႔ကို “အားမေပး”တဲ့သူေတြကို ေျပာတာလားဆိုတာက အရင္ဆံုး ေခါင္းထဲ ေပၚလာတာပါ။

အဲဒီ့ “အား”က အားရိွ၊ အားတက္၊ အားမာန္၊ အင္အား၊ ခြန္အားကို ေျပာတာေပါ့။

ဒါမွမဟုတ္ သူ႔ကို “အခ်ိန္အား” မေပးတဲ့သူေတြကို ေျပာတာလား။22861661_10215219022652737_2874297182966698999_o

အဲဒီ့ “အား”ကေတာ့ အားလပ္တဲ့ သေဘာ။

သူေျပာခ်င္တာ အဲဒါပဲ ျဖစ္ပါလိမ့္မယ္။

ခက္တာက ဗမာစကားမွာ “မအား”ဆိုတာလည္း ရိွေနျပန္သဗ်။

ကၽြန္မအတြက္ဆို “မအား”ေပးတတ္သူေတြကို…

ဟာ… မဟုတ္ေသးပါဘူး။

ေျပာတဲ့အတိုင္း အလြယ္လိုက္ေရးရင္းက လြဲေနတဲ့ ဗမာ ေဝါဟာရ ႏွစ္စံု

“ေရွ႕”နဲ႔ “အေရွ႕”၊ “ေနာက္”နဲ႔ “အေနာက္” မတူပါဘူး။

“ေရွ႕”ဆိုတာ ကိုယ္မ််က္ႏွာမူရာဘက္ကို ေခၚပါတယ္။ အဘိဓာန္မွာေတာ့ ေရွ႕ကို နာမ္အျဖစ္ အနက္ ေလးမ်ိဳးေပးထားတယ္။ (၁) မ်က္ႏွာမူရာဘက္၊ နမူနာ အိမ္ေရွ႕။ (၂) မ်က္ေမွာက္ေနရာ၊ နမူနာ ေရွ႕တြင္တမ်ိဳး ကြယ္ရာတမ်ိဳး (၃) အလ်င္အဦးကာလ၊ နမူနာ ေရွ႕ကတိုင္၍ ေနာက္က ဆိုသည္ (၄) ေနာင္ကာလ၊ နမူနာ ေရွ႕ေလွ်ာက္ ဘာလုပ္မလဲ ဆိုၿပီး ျဖစ္ပါတယ္။

နာမဝိေသသနအေနနဲ႔ အနက္ ႏွစ္မ်ိဳးေပးထားပါတယ္။ (၁) ေရွ႕ဘက္၌ ရိွေသာ၊ နမူနာ ေရွ႕လက္၊ ေရွ႕သြား (၂) အနာဂတ္ကာလျဖစ္ေသာ၊ နမူနာ ေရွ႕လ၊ ေရွ႕ႏွစ္ တို႔ပါပဲ။

သတိခ်ပ္သင့္တာက “ေရွ႕”ဟာ ေနထြက္ရာအရပ္ကို ဆိုလိုတာ မဟုတ္ပါဘူး။23120131_10213003608417936_662735953936475587_o

“အေရွ႕”ဆိုတာက “ေနထြက္ရာအရပ္”သာျဖစ္ပါတယ္။ မ်က္ႏွာမူရာ လံုးဝ (ေျခာက္ခါ) မဟုတ္ပါ။

အလားတူပဲ “ေနာက္”ဟာလည္းပဲ (၁) ကုန္ဆံုးခဲ့ၿပီးေသာ ကာလ (၂) ေနာင္ကာလ (၃) ေက်ာဘက္အရပ္တို႔ကိုသာ ဆိုလိုပါတယ္။

“အေနာက္”ဆိုတာက “ေနဝင္ရာ”အရပ္သာ ျဖစ္ပါတယ္။ ေက်ာဘက္ လံုးဝ (၁၂ ခါ) မဟုတ္ပါ။

23116739_10213003608977950_1869382414092327144_oအခုေတာ့ အားလံုးကို ေရာသံုးေနၾကတယ္။ ျခံဳတိုးရင္း ေတာထဲ ေပ်ာက္သြားသူတေယာက္အေၾကာင္း သတင္းတပုဒ္မွာ ထမင္းဆိုင္အေနာက္ဘက္လို႔ ေရးထားတာ ေတြ႕လိုက္ရတာမို႔ ဒါေလးကို သတိရသြားတာပါ။ တကယ္ေတာ့့ ထမင္းဆိုင္ ေနာက္ေက်ာက ျခံဳဆီ တိုးသြားတာသာ ျဖစ္ပါလိမ့္မယ္။

ကၽြန္ေတာ္ မသိေသးတဲ့ ဗမာေဝါဟာရ

အထက္က စာကို အကိုးအကားနဲ႔ ေရးရေအာင္ ျမန္မာအဘိဓာန္ လွပ္ရတာေပါ့။ အဲဒီ့မွာ ဖ်တ္ခနဲ ျမင္လိုက္မိတဲ့ ေဝါဟာရတလံုးကို ကၽြန္ေတာ္ လံုးလံုး (၁၈ ခါ) မသိဘူးဗ်။

“ေနဦးသား”ဆိုတာပါ။

အနက္ကေတာ့ ပထမ မယားက ေမြးေသာသားပါတဲ့ ခင္ဗ်ား။ အဲေတာ့ သားသမီးေမြးတဲ့အခါ ေနဦးလို႔ မွည့္မယ္ဆိိုရင္ မယားငယ္ယူေတာ့မယ္ဆိုတဲ့ အတိတ္နိမိတ္ျဖစ္သြားႏိုင္ပါေၾကာင္း အတည္ေပါက္ေရးေနရာက ေဖာက္လိုက္ရပါတယ္။

နန္းစကား မန္းစကား ဗမာေျပာတဲ့ ဗမာစကား

အခုတေလာ ေရပန္းစားေနတဲ့ ေလွေပၚက ေခါက္ဆြဲ (Boat Noodle) ရာဇဝင္မွာ တေယာက္က မွတ္ခ်က္လာေရးတယ္။ “စကၤာပူက ခြက္ကေတာ့ ႀကီးသား”တဲ့။

ဗမာနားလည္တဲ့ ဗမာစကားအေနနဲ႔ အဆင္ေျပေပမယ့္ မန္းေလးသားရဲ႕ နားထဲမွာေတာ့ သူ႔စကားက ခါးလိုက္တာ။

လူေနေတာ့ အိိမ္၊ ဘုန္းႀကီးေနေတာ့ ေက်ာင္း၊ ရွင္ဘုရင္ေနေတာ့ နန္းေတာ္၊ သူေတာင္းစားေနေတာ့ ဇရပ္ဆိုတာေလာက္ေတာ့ ဗမာတိုင္း သိေလာက္မယ္ မွတ္တာပဲ။

ဗမာတိုင္း မသိတာက “ခြက္”က တိရစၦာန္ရယ္၊ သူေတာင္းစားရယ္အတြက္ပဲ သံုးတဲ့ ေဝါဟာရဆိုတာပါ။ စားခြက္၊ ဖက္ခြက္စသျဖင့္ သံုးၾကပါတယ္။ (စားေတာ္ခြက္ဆိုၿပီး သံုးတာ ၾကားဖူးေကာင္း ၾကားဖူးၾကပါမယ္။ အဲဒါက ေငါ့ေျပာတာျဖစ္ပါတယ္။)

ဗမာ့အသံုးစစ္စစ္က ဖလားသာ ျဖစ္ပါတယ္။ ေနာက္တခုက အုပ္ပါ။ ပြဲေတာ္အုပ္၊ ဆြမ္းအုုပ္စသျဖင့္ သံုးၾကပါတယ္။

ေပါက္ေဖာ္ေတြ၊ ကုလားျဖဴေတြ ေရာက္လာတဲ့အခါ ေၾကြပန္းကန္ေတြ ေပၚလာပါတယ္။ ဖန္ခြက္ေတြ ေပၚလာပါတယ္။

သည္အခါမွာေတာ့ ထမင္းစားပန္းကန္၊ လက္ဖက္ရည္ပန္းကန္ (ျပား/လံုး)၊ ေဇာက္(ေစာက္)ပန္းကန္၊ ဟင္းခ်ိဳပန္းကန္၊ ပန္းကန္ျပား၊ ပန္းကန္လံုးအစရိွသျဖင့္ သံုလာၾကပါတယ္။ ခြက္နဲ႔႔တြဲတာက ဖန္ခြက္၊ ေဆးတခြက္စသျဖင့္ပဲ သံုးၾကပါတယ္။

မန္းသူမန္းသား စစ္စစ္ေတြက စကားလံုး အသံုးအႏႈန္းကို လႊတ္ဂ႐ုစိုက္ပါတယ္။ ထမင္းတပန္းကန္၊ ဟင္းတပြဲ၊ ဟင္းခ်ိိဳ တပန္းကန္/တပြဲစသျဖင့္ သံုးပါတယ္ ေခါက္ဆြဲတပြဲ၊ ၿမီးရွည္တပြဲ၊ ဒါမွမဟုတ္ ေခါက္ဆြဲ/ၿမီးရွည္ တလံုး (ပန္းကန္လံုးနဲ႔ထည့္တာမို႔ “လံုး”လို႔ သံုးတာပါ။)

ဟင္းခြက္လို႔ ေျပာမိတဲ့အခါ ေပါက္ေဖာ္ေသြး တဝက္ပါတဲ့ ဗန္းေမာ္ေမြး၊ မန္းမွာ အေနၾကာၿပီး မန္းသားနဲ႔ ညားခဲ့သူ အဘြားက ခြက္က သူေတာင္းစားေတြ စားတာမို႔ မသံုးရဘူး၊ ဟင္းပန္ကန္၊ ဟင္းပြဲလို႔ သံုးရတယ္လို႔ သြန္သင္ခဲ့ဖူးပါတယ္။

ေရတခြက္၊ အေအးတခြက္လို႔ သံုးတာက်ေတာ့ေရာလို႔ ေစာဒကတက္ေတာ့ အဲဒါေတာ့ ရတယ္၊ အဲဒါက ပန္းကန္လံုးအစား “လံုး”လို႔ ေျပာသလို ဖန္ခြက္ကို ေျပာတာမို႔လို႔ဆိုၿပီး ရွင္းျပပါတယ္။ အမွန္ေျပာသင့္တာက ေရတဖန္ခြက္၊ အေအးတဖန္ခြက္သာ ျဖစ္သင့္ေပမယ့္ အျမန္ေျပာတာမို႔ ဖန္ကို ခိုထားလိုက္တာတဲ့။

ကာလ ေရြ႕ေလ်ာလာတဲ့အခါမွာေတာ့ လက္ဖက္ရည္တခြက္၊ ကာဖီတခြက္လည္း ျဖစ္လာသလို ေခါက္ဆြဲတခြက္လို႔ သံုးတဲ့သူေတြလည္း ရိွလာပါၿပီ။ ေရွးမႏၲေလးသူ မႏၲေလးသားေတြ ၾကားရင္ေတာ့ ဘယ္လိုေနမယ္ မသိပါဘူး။

ေခတ္မႏၲေလးသား ကၽြန္ေတာ္ကေတာ့ ခုခ်ိန္ထိ သတိထားစရာမလိုပဲ ေျပာေနမိတာကေတာ့ လက္ဖက္ရည္တခြက္၊ အေအးတခြက္၊ ေရတခြက္လို႔ သံုးေနလင့္ကစား ေခါက္ဆြဲတပန္းကန္၊ ၿမီးရွည္တလံုး၊ ဟင္းတပြဲလို႔သာ ပါးစပ္ကထြက္ပါတယ္။

တခါလည္း ေရးဖူးပါတယ္။ မႏၲေလးသားေတြဟာ ဘုန္းႀကီးကိုသာ ကန္ေတာ့ပါေသးရဲ႕လို႔ ေျပာပါတယ္။ မယ္သီလကိုဆို ၾကပါဦးေတာ့၊ သူေတာင္းစားကို သြားပါဦးေတာ့လို႔ ေျပာတယ္ဆိုတဲ့အေၾကာင္းပါ။ မန္းသူေတြကက်ေတာ့ မယ္သီလကို ကန္ေတာ့ပါေသးရဲ႕ ေျပာႏိုင္ပါတယ္။

မႏၲေလးက စကားဆိုတာ အဲဒါပါ။

ယူတတ္သူေတြ ယူၾကပါ။ မယူခ်င္လည္း ပစ္လိုက္ပါ။ ဗမာလူမ်ိဳးေရာ၊ ဗမာစကားေရာ၊ ဗမာမႈပါ သခၤါရကို ေရွာင္လႊဲလို႔ မရႏိုင္တာမို႔ တခ်ိန္ခ်ိန္မွာ အလံုးစံု ပ်က္စီးသြားမွွာလည္း ေသခ်ာေနတာကိုပဲ ကၽြန္ေတာ္တေယာက္ မေနႏိုင္ မထိုင္ႏိုင္ လွ်ာရွည္မိသြားရျပန္ပါၿပီ။

အားလံုးေတြးဆ ဆင္ျခင္ၾကည့္ႏိုင္ၾကပါေစ

အတၱေက်ာ္

ရန္ကုန္ ၃၀၁၀၁၇